Kadernota 2025 – Grote woorden

Raadsvergadering | 8 juli 2025 | Algemene beschouwingen Kadernota | Eerste termijn

Voorzitter,
Er is mij in eerdere debatten wel eens verweten ‘grote woorden’ te gebruiken. Welnu, ook vandaag zal ik die niet schuwen. Dan kan de raad zich daar vast mentaal op voorbereiden. Ook is mij wel verweten, dat ik in een lokale gemeenteraad de relatie leg met nationale en internationale zaken. Ook dat zal deze keer niet anders zijn. Voor mij is het de essentie van het politieke bedrijf, dat je de verschillende lagen (van dorp tot globe) niet van elkaar los kan zien.

Ik begin bij de Kadernota zelf.
Vorig jaar heb ik nogal wat werk gestoken in voorbeelden van hoe een Kadernota er in technische zin uit zou kunnen zien. En dat heeft zichtbaar effect gehad. Deze Kadernota is opnieuw (in technische zin) een stap voorwaarts. Het zal de buitenwereld weinig zeggen. Maar geschaard bij de andere positieve ontwikkelingen (sterk verbeterde P&C-cyclus, betere interne processen en controles, Lange Termijn Planning, kwaliteit raadsvoorstellen), is er  vooruitgang geboekt. Daarvoor dank aan een onvermoeibare ambtelijke organisatie, aan een College dat in dit opzicht politieke leiding heeft genomen, aan de Auditcommissie en aan onze eigen griffie, die voor ons als raad vele kastanjes uit het vuur heeft gehaald.
In financiële zin zie ik een stabiele ontwikkeling in ieder geval voor 2026 en 2027. Over de jaren daarna maak ik me nog maar geen zorgen. Mijn hoop is erop gevestigd dat we na de verkiezingen van dit najaar weer een echte regering krijgen: gewoon één, die zaken aanpakt en oplost. Dus dan komt het met dat nieuwe ravijn ook wel goed.

Voedsel, landbouw en natuur
Iets meer dan een maand geleden hebben we in deze raad het debat gehad over de sierteelt in Westerveld aan de hand van onze Nota. We gaan zien hoe dit een vervolg krijgt. Eén opmerking, die ik niet kan laten liggen. Het kabinet heeft ook een oplossing: van ons belastinggeld wordt een reclamebureau ingehuurd om het imago van pesticiden op te krikken. Dat zijn van die momenten waarop je niet weet of je keihard moet lachen of huilen.
Ik zou het willen hebben over het beeld van een Westerveld, waarin de zorg voor onze natuur, de productie van eerlijk, duurzaam en gezond voedsel, en een plezierige en vitale samenleving hand in hand gaan. Noem het een ‘utopie’ (om maar eens een groot woord te gebruiken). Ik zie dan natuur in drie hoedanigheden: kernen van bescherming (waar de kwetsbaarheid centraal staat en de mens moet terugtreden), dan de vele prachtige gebieden, nog steeds beschermd, maar waar de mens naar hartenlust kan genieten; en dan het gebied waar natuur opgaat in het cultuurlandschap, samen gaat met de productie van duurzaam, gezond en eerlijk voedsel, dat in korte ketens op de lokale markt komt, direct of
middels de lokale detailhandel en restaurants; en dat in een samenleving, waar betrokkenheid en verbinding op elkaar en op de kwaliteit van de omgeving centraal staat (noaberschap 2.0), en waarin boeren weer toekomst hebben.
Onze buren in Midden Drenthe hebben een voedselvisie 2025-2029 vastgesteld, waarin duurzaam geproduceerd voedsel vier kenmerken heeft: milieuvriendelijk, biodiversiteit, dierenwelzijn, en eerlijke handel. En de komende jaren gaan ze aan de slag met een agrifoodsamenwerking. Omdat het veel te veel wordt voor dit korte bestek heb ik hun documenten met de raad gedeeld. Het heeft alles te maken met de integraliteit waar Collega Foreman het laatst over had.
Als er één gemeente is, wellicht meer nog dan Midden Drenthe, waar dit kan, is het Westerveld. Het raadsbrede project Grondgebruik heeft ons doen inzien hoe schaars onze ruimte is, en hoe we daarin al die opgaven moeten inpassen waar we als gemeente voor staan. Maar dat is juist ook de ultieme kans. Daarnaast hebben we in al die organisaties en activiteiten in en rond Frederiksoord (de Proef, de tuinen, de kassen, de Versnellingshoeve, de prachtige biologische bedrijven en kwekerijen daar en in de rest van Westerveld) een stevige basis.
Ik zou willen dat we dit alles centraal stellen bij de komende verkiezingen, en in een volgend raadsbreed akkoord. Dat we met elkaar gaan werken aan een praktische utopie.

Klimaatverandering en energietransitie
De tegenstelling van de utopie, voorzitter, is de dystopie. Wij staan als planeet op de rand van de dystopie (grote woorden). De opwarming van de aarde gaat alle afspraken te boven. De gevolgen doen zich gelden: droogte, branden en hittegolven (hier in Europa, maar in nog veel extremere vorm op andere continenten), stormen, regens en overstromingen. Dit zijn volgens de wetenschap geen weersverschijnselen, maar duidelijke trends richting klimaatcatastrofe. En de angst onder wetenschappers is dat er tipping points worden bereikt, waardoor zaken ineens gigantisch uit de hand kunnen lopen. Het verlies aan mensenlevens, mensen die hun gebieden ontvluchten, mensen die alles kwijt raken, het is verschrikkelijk.
Daarnaast beginnen de financieel-economische consequenties ook zichtbaar te worden: onverzekerbare huizen; banken, die zich voorbereiden op de catastrofale gevolgen. Ondertussen zijn er regeringen, die zich terugtrekken uit de klimaatakkoorden, die vinden dat allemaal wel wat tandjes minder kan, of die simpelweg wat anders aan hun hoofd hebben. Doorrekeningen van CE Delft en het Planbureau voor de Leefomgeving laten zien, dat Nederland zo op geen enkele manier de klimaatdoelen gaat halen. 
Binnen dat alles hebben we de RES als één van de instrumenten, waaraan gemeenten moeten bijdragen, en we dus moeten werken aan een energietransitie, die ons wegvoert van fossiele brandstoffen. Het traject zon-op-land-water is ingezet, maar afgezien daarvan laat het College geen enkele verdere urgentie zien. Wij gaan onze windenergie-motie vandaag opnieuw indienen, en nu definitief.

Inwonersparticipatie
Over inwonersparticipatie kan ik aanzienlijk korter zijn. Op dat vlak zijn grote vorderingen gemaakt, met name ook door het werk van de betreffende raadswerkgroep. De basis voor de Participatieverordening is gelegd. De ambtelijke organisatie en de dorpsbelangenorganisaties zijn nieuwe wegen ingeslagen. We hebben ons als raad per motie uitgesproken voor het opnemen van de optie van een burgerberaad. En last but not least, we hebben geëxperimenteerd met nieuwe vormen van inwonersparticipatie rondom de plannen Vledder. Ik hoop dat we daarmee definitief af zijn van de gedachte dat participatie zich afspeelt op die enkele inloopavond, waarbij een Collegelid of ambtenaar zich uit de voeten maakt met de mededeling dat de input wordt ‘meegenomen’. En dat we vanaf nu als politiek bereid zijn zeggenschap uit handen te geven.

Inclusie, vluchtelingen en de rechtsstaat.
Tenslotte, voorzitter, datgene waarvan deze raad weet, dat het onze fracties diep raakt. Terwijl wij in Westerveld enkele maanden geleden de tekst van artikel 1 van de Grondwet een ereplaats hebben gegeven in de hal van ons gemeentehuis, zet de Tweede Kamer in Den Haag een radicale streep door datzelfde artikel door het aannemen van de asielwetgeving als voorgesteld door dit kabinet. Illegaliteit zou strafbaar worden, hulp aan ongedocumenteerden eveneens. Medici worden geacht hun eed te breken, kerken, Leger des Heils, maar ook gewone buurtgenoten, vriendelijke mensen, zijn strafbaar geworden
voor de menselijke hulp die ze verlenen. Tegelijkertijd wordt het recht op demonstratie, het recht op rechtsbijstand, het recht op een gezinsleven stelselmatig uitgekleed. Aan de rechten van de LHBTIQA+ gemeenschap en van transpersonen wordt in buitenland en binnenland getornd.
En op datzelfde moment blijkt in Coevorden, dat als je de overheid er maar van weet te overtuigen dat je bang bent voor 14 minderjarige meisjes, deze overheid ophoudt overheid te zijn en haar gezag inlevert. Alles wat we aan mensenrechten voor niet meer dan vanzelfsprekend hielden, wordt langzaam maar zeker op losse schroeven gezet. Wij vinden die gitzwarte ontwikkeling – grote woorden, voorzitter – ronduit beangstigend.

Tot zover mijn eerste termijn.
Onze fracties – dit ter aankondiging – gaan straks in tweede termijn een amendement indienen op Programma 0 om de tekst daar recht te laten doen aan het werk van de raadswerkgroep Inwonersparticipatie.
En dan komen er moties Agrarisch Natuurbeheer (als goed begin van de geschetste utopie rondom natuur en landbouw), Veilige Kleedkamer (als klein maar noodzakelijk tegenwicht tegen de aanvallen op de LHBTIQA+ gemeenschap), RES-opgave en Windenergie (als aangekondigd), en Flexwoningen (waarbij de raad vragen gewoon te blijven staan achter haar eigen doelstelling Flexwoningen) Collega Rösener Manz bespreekt straks in haar eerste termijn een aantal zaken, aanvullend op de onze en neemt nog twee moties voor haar rekening.